Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 29 lipca 2026 r. w przedmiocie rządowego projektu ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa (UPR02)

OPINIA

KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA

z dnia 29 lipca 2026 r.

w przedmiocie rządowego projektu ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025 (nr UPRO2 w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów)

 Krajowa Rada Sądownictwa, po zapoznaniu się z przedstawionym jej rządowym projektem ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025, przedstawionym przy piśmie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2025 r. (znak: DL-IV.4601.7.2024), w związku z uchwałą nr 735/2026 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 10 lipca 2026 r. w sprawie opinii Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 10 grudnia 2025 r. w przedmiocie rządowego projektu ustawy
o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025, wyraża następujące stanowisko:

1.  Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym od 13 maja 2026 r. uznaje za konieczne uregulowanie statusu sędziów, powołanych na podstawie uchwał Rady podjętych od 7 marca 2018 r. do 12 maja 2026 r. Obecny stan prawny i faktyczny powoduje, że gwarantowane Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej prawo obywatela do niezawisłego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą nie jest realizowane prawidłowo. Obniża to zaufanie zarówno do organów wymiaru sprawiedliwości, jak
i do Państwa. Przedłużanie się stanu niepewności może też utrudnić przywrócenie praworządności poprzez powolne przyzwyczajanie się do stanu niezgodnego
z Konstytucją i niechęć do zmiany stanu już utrwalonego w praktyce.

2.  Krajowa Rada Sądownictwa uznaje przyjęte w ustawie rozwiązanie, indywidualizujące status sędziów powołanych na podstawie uchwał podjętych od 7 marca 2018 r. za prawidłowe, uwzględniające zarówno potrzebę szybkiego przeprowadzenia weryfikacji powołań w sytuacji objęcia nią znaczącej liczby osób. Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa przyjęte w ustawie środki są też proporcjonalne do założonego celu. Zasadnie też, ważąc wartości podlegające ochronie, w ustawie przyjęto priorytet zasady prawa do sądu nad zasadą nieusuwalności sędziów. Na płaszczyźnie ustrojowej ochrona statusu zawodowego sędziów nie jest celem samym w sobie, ma bowiem służyć zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania władzy sądowniczej (M. Masternak-Kubiak [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 180). Zarówno gwarancja nieusuwalności, jak i wynikające z niej zakazy, nie mają jednak waloru konstytucyjnych praw podmiotowych przysługujących sędziemu (B. Naleziński [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 180). W ustawie wskazano jasne kryteria dotyczące usunięcia sędziego z urzędu, przy czym kryteria te odnoszą się jednoznacznie do wadliwości powołania sędziego, która to wadliwość mogła negatywnie wpływać na niezawisłość tego sędziego oraz niezależność sądu, w którego skład wchodził. Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa projekt ustawy stanowi wykonanie orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. Sporządzona w trakcie prac legislacyjnych nad projektem tej ustawy wspólna opinia Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej do spraw Praw Człowieka i Państwa Prawa Rady Europy z 12 marca 2026 r. potwierdza słuszność przyjętych w projekcie ustawy rozwiązań.

3.  Krajowa Rada Sądownictwa zauważa jednak, że projekt, przedłożony w Sejmie
29 grudnia 2025 r., zakładał uprzednie znowelizowanie ustawy z 12 maja 2011 r.
o Krajowej Radzie Sądownictwa i wprowadzenie odmiennego sposobu wyboru sędziów do tej Rady (druk Sejmu nr 2108). Do tego przyszłego stanu prawnego dostosowano terminologię ustawy odnoszącą się do Krajowej Rady Sądownictwa (przykładowo
w art. 2 pkt 3 i 4, art. 26 projektu). Obecny stan prawny, po odmowie podpisania przez Prezydenta RP ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (druk Sejmu nr 2268) powoduje, że projekt ustawy powinien w tym zakresie być dostosowany do obecnego stanu prawnego. Również oznaczenie w tytule ustawy okresu, w jakim podjęte zostały uchwały objęte regulacją, powinien być dostosowany do stanu faktycznego.

4.  Krajowa Rada Sądownictwa zgłasza także uwagę dotyczącą ponownego konkursu na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadku, gdy sędzia ten został powołany na to stanowisko na podstawie art. 106xa ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334) w zw. z art. 29 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1234). Projekt ustawy zakłada w tym przypadku zasady ogólne, czyli ogłoszenie nowego konkursu na wolne stanowisko sędziowskie. Oznacza to, że do konkursu tego może się zgłosić każdy, kto spełnia wymogi do ubiegania się o wolne stanowisko. Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa powtórzenie konkursu powinno odbyć się na tych samych zasadach co konkurs przeprowadzony od marca 2018 r. do 12 maja
2026 r., czyli z udziałem wyłącznie osoby, które ubiegała się jako asesor o powołanie jej na stanowisko sędziego.

 Kompletna wersja elektroniczna powyższego dokumentu jest dostępna w formacie PDF

WP.420.98.2025