Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 12 marca 2026 r. w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny

OPINIA
KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA 
z dnia 12 marca 2026 r.
w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny

Krajowa Rada Sądownictwa, po zapoznaniu się z poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny, przekazanym przy piśmie Zastępcy Szefa Kancelarii Sejmu z dnia 29 stycznia 2026 r. (znak: SPS-IIL020.19.9.2026), opiniuje projekt negatywnie.
Projekt zmiany ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny zmierza do wprowadzenia kwalifikowanego typu czynu zabronionego w nowo dodanym § 4 do art. 199 Kodeksu karnego. Zgodnie z brzmieniem projektowanego przepisu, jeżeli sprawca czynu określonego w § 1-3 art. 199 (nadużycie stosunku zależności, zaufania) jest osobą, od której pokrzywdzony jest szczególnie zależny, w szczególności lekarzem, terapeutą, psychologiem, nauczycielem, wychowawcą, opiekunem, duchownym, przełożonym lub inną osobą sprawującą faktyczną władzę lub kontrolę albo nadużywa zaufania wynikającego z pełnionej funkcji lub wykonywanego zawodu, podlegać będzie karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20.
W powyższym względzie, Krajowa Rada Sądownictwa zwraca uwagę, że projektowany § 4 art. 199 Kodeksu karnego mieści się zakresowo w dyspozycj i § 1 art. 199 Kodeksu karnego, gdyż § 1 przewiduje już nadużycie stosunku zależności. Zgodnie z tym przepisem kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia, doprowadza inną osobę do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Ocena stopnia zależności, o którym mowa w § 1 art. 199 ma zatem charakter stopniowalny i każdorazowo zależy od uznania sądu i znajduje swój wyraz w wymiarze kary. Wprowadzenie § 4 pkt 1) w brzmieniu zaproponowanym przez Projektodawcę ma zatem charakter zbędny, a posłużenie się w tym przepisie terminem „szczególnej zależności” jest niezrozumiałe i rodzić będzie problemy związane z odpowiednią subsumpcją czynu zabronionego - zakwalifikowaniem go jako czynu z § 1 albo § 4 art. 199 Kodeksu karnego, między innymi z uwagi na otwarty katalog podmiotów w § 4 pkt 1 (przez użycie terminu „w szczególności” przed konkretnymi zawodami lub funkcjami skutkującymi zaostrzeniem odpowiedzialności karnej).
Projekt zawiera dyferencjację polegającą na przypisaniu innego aniżeli „nadużycie stosunku zależności” normatywnego znaczenia frazie „nadużycia zaufania wynikającego z pełnionej funkcji lub wykonywanego zawodu” (§4 pkt 2) proponowanej regulacji). 
Semantycznie „stosunek zależności” to relacja, w której jedna strona jest podporządkowana drugiej, a jej sytuacja (materialna, zdrowotna, zawodowa lub psychiczna) jest uzależniona od sprawcy posiadającego przewagę fizyczną, psychiczną lub moralną. Jak zatem wynika z tego znamię czasownikowe z pkt 2) stanowi podzbiór szerokiego wachlarza zbioru „nadużycia stosunku szczególnej zależności”.
Projekt zawiera propozycję znaczącego podwyższenia zagrożenia karnego za czyn przewidziany w § 1 jako obejmujący swoim zakresem wszystkie zdarzenia związane z nadużyciem stosunku zależności (górna granica zagrożenia; dotychczas 3 lata, proponowana 10 lat), co umożliwi sądowi orzekającemu w danej sprawie odpowiednie dopasowanie kary do szerokiego spektrum społecznej szkodliwości czynu. Zaproponowana zmiana jest zatem zbędna do osiągnięcia zamierzonego przez Projektodawcę celu i prowadzić będzie jedynie do wątpliwości odnośnie do czynów objętych dyspozycją § 1 z uwagi na krzyżujące się zakresy znaczeniowe terminów „nadużycia stosunku zależności” i „szczególnej zależności”, o której mowa w projektowanym § 4.

Kompletna wersja elektroniczna powyższego dokumentu jest dostępna w formacie PDF

WP.420.8.2026