Uchwała nr 161/2026 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 27 lutego 2026 r. w sprawie skierowania do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o KRS
1. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 186 ust. 2 i art. 188 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), Krajowa Rada Sądownictwa wnosi o:
a) stwierdzenie, że art. 11b ust. 8 w związku z art. 11b ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186 – dalej jako „ustawa o KRS”) jest niezgodny art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, art. 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji,
b) stwierdzenie, że art. 11b ust. 5 i ust 6 ustawy o KRS jest niezgodny art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, ar 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji RP,
c) stwierdzenie, że art. 11a ust. 8 ustawy o KRS jest niezgodny art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, ar 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji RP,
d) zakazanie Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej i jego organom dokonywania jakichkolwiek czynności faktycznych lub prawnych związanych z wyborem sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa po odmowie przyjęcia zgłoszenia o którym mowa w art. 11b ust. 5 ustawy o KRS i art. 11b ust. 8 w związku z art. 11b ust. 5 ustawy o KRS przed rozpoznaniem przez SN skargi o której mowa w art. 11b ust. 6 ustawy o KRS do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznego orzeczenia (wyroku) w niniejszej sprawie – pod rygorem nieskuteczności dokonanych wbrew zakazowi czynności.
2. Krajowa Rada Sądownictwa zastrzega możliwość uzupełnienia argumentacji podczas rozprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym.
3. Do reprezentowania wnioskodawcy w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym Krajowa Rada Sądownictwa upoważnia sędziów: dr Annę Dalkowską, dra Macieja Nawackiego, Joannę Kołodziej-Michałowicz oraz Katarzynę Chmurę.
UZASADNIENIE
I
Legitymacja Krajowej Rady Sądownictwa
1. Krajowa Rada Sądownictwa (dalej także jako: ,,KRS” lub „Rada”) wywodzi swoją legitymację w przedmiocie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186; dalej jako „ustawa o KRS”) z treści art. 186 ust. 2 Konstytucji RP (stanowi on podstawę normatywną uprawnienia Rady do występowania do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów) i art. 191 ust. 2 pkt 2 Konstytucji RP wskazującego Radę jako podmiot legitymowany do samodzielnego występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego o kontrolę zgodności aktów normatywnych z wzorcami Konstytucyjnymi oraz do przystępowania do tego rodzaju postępowań.
2. Krajowa Rada Sądownictwa jest konstytucyjnym organem kolegialnym o szczególnym charakterze. W jej skład wchodzą przedstawiciele wszystkich trzech władz, a jej zadaniem jest pośredniczenie w podejmowaniu przez władzę wykonawczą i ustawodawczą najważniejszych decyzji dotyczących sądownictwa, a przede wszystkim ochrona niezawisłości sędziów i niezależności sądów (art. 186 ust. 1 Konstytucji RP; L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2018, s. 389). Ustrojodawca powierzył KRS szczególną rolę; wprost bowiem sprecyzował, że ma ona stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, ale również współdecydować i współdziałać w kwestiach związanych z jej konstytucyjnym zakresem działania w powiązaniu z innymi organami państwa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2005 r., sygn. K 28/04). Jej rola ma zatem fundamentalne znacznie z perspektywy zasad ustrojowych, albowiem Rada nie tylko stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Jest ona także gwarantem realizacji zasady trójpodziału władzy wyrażonej w art. 10 Konstytucji RP. Konstytucyjny obowiązek stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów ma także zabezpieczać możliwość prawidłowej realizacji prawa do sądu gwarantowanego każdemu w art. 45 Konstytucji RP. Tym samym KRS, realizując zadanie powierzone jej w art. 186 ust. 1 Konstytucji RP, przyczynia się pośrednio do zachowania zasady trójpodziału władzy oraz gwarantuje możliwość zrealizowania jednego z fundamentalnych praw człowieka, jakim jest prawo do sądu. Nakaz stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów dotyczy sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych oraz Sądu Najwyższego i ogółu kadry, w tym sędziów pracujących w tych sądach (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2015 r., K 35/15; K. Szczucki, uwagi do art. 186, [w:] Konstytucja RP. Tom II Komentarz do art. 87 243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, Legalis, Nb. 10).
3. Ustrojodawca w art. 186 ust. 2 Konstytucji RP przewidział możliwość wystąpienia przez Radę do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem (także przystąpienia do sprawy i samodzielnego formułowania stanowiska) w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wskazuje się, że jest to nawet nie tyle uprawnienie Rady, co jej obowiązek (K. Zawiślak, Pozycja ustrojowa, kompetencje i skład Krajowej Rady Sądownictwa, ,,Iustitia” 2012, nr 3, s. 121).
4. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lipca 2007 r., sygn. K 25/07 (OTK-A 2007, Nr 7, poz. 80), stwierdził, że „Rada – jak żaden inny konstytucyjny organ państwa jest powołana do ochrony niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wskazał, że systematyka Konstytucji nakazuje, aby uprawnienia Krajowej Rady Sądownictwa były traktowane całościowo, zaś kwestia stania na straży nie ogranicza się jedynie do monopolu w zakresie opiniowania nominacji sędziowskich czy też projektów przepisów w zakresie określonym przez art. 186 ust. 1 Konstytucji, ale również, w razie uznania przez Radę takiej konieczności, do skorzystania z uprawnienia określonego w art. 186 ust. 2 Konstytucji, czyli wystąpienia do Trybunału”. Pojęcie „straży”, o której mowa w art. 186 ust. 1 Konstytucji, obejmuje czuwanie nad brakiem zagrożeń dla niezależności sądów i niezawisłości sędziów w systemie prawnym (wyrok z 28.11.2007 r., sygn. K 39/07; OTK-A 2007, Nr 10, poz. 129).
5. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stanowi w tym względzie utrwaloną linię orzeczniczą. Również w uzasadnieniu wyroku z 8 listopada 2023 r. sygn. akt K 1/23, Trybunał przypominał, w sytuacji zakwestionowania legitymacji Rady przez Rzecznika Praw Obywatelskich, że „KRS stosownie do art. 186 ust. 1 Konstytucji stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów i wyłącznie w tych sprawach może wystąpić do Trybunału z wnioskiem w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych (art. 191 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 186 ust. 2 Konstytucji).”. W wyroku z 16 maja 2024 r. sygn. U 1/24 Trybunał Konstytucyjny potwierdził swą wcześniejszą linię orzeczniczą wskazując, że „pojęcie «straży», o której mowa w art. 186 ust. 1 Konstytucji, obejmuje czuwanie nad brakiem zagrożeń dla niezależności sądów i niezawisłości sędziów w systemie prawnym (skoro KRS może inicjować «aż» kontrolę konstytucyjności, to tym bardziej pojęciem «straży» będzie objęte opiniowanie stosownych aktów prawnych) (wyrok z 28 listopada 2007 r., sygn. K 39/07, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 129)”.
6. Wybór członków Krajowej Rady Sądownictwa i jego zgodność z normami Konstytucji ma bezpośredni wpływ na sposób wykonywania przez Radę jej konstytucyjnej kompetencji, do której należy stanie na straży niezawisłości sędziów i niezależności sądów. Dokonanie wyboru w sposób niegodny z Ustawą Zasadniczą, pozbawiony odpowiedniej podstawy normatywnej tryb wyboru kandydatów (postulowany przez Ministra Sprawiedliwości sposób opiniowania kandydatów przez zgromadzenia ogólne sędziów, co nie znajduje oparcia w katalogu kompetencji tych organów) oraz niedający możliwości odpowiedniej realnej kontroli sądowej w wypadku odrzucenia kandydatur na stanowiska sędziowskich członków Rady na etapie zgłoszenia w sposób bezpośredni wpływać będzie na sposób realizacji przez Radę jej obowiązków konstytucyjnych.
7. Stosowanie kwestionowanych przepisów spowoduje wadę pierwotną, stawiając pod znakiem zapytania ważność przeprowadzonych do Rady wyborów w stosunku do jej sędziowskiej części, o której mowa w art. 187 ust. 1 punkt 2 Konstytucji RP na podstawie ustawy o KRS w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Czyni to legitymację Krajowej Rady Sądownictwa do wystąpienia z niniejszym wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego pełną i uzasadnioną.
8. Rada wskazuje, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 października 2024 r., sygn. akt K 2/24, stwierdził niezgodność art. 27 § 3, § 5 oraz § 5a p.u.s.p. z art. 186 ust. 1 w związku z art. 173 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (zob. także wcześniejsze postanowienie zabezpieczające tj. z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt K 2/24).
9. Niewykonanie wyroku TK z dnia 16 października 2024 r. – powszechnie obowiązującego, ostatecznego orzeczenia (art. 190 ust. 1 Konstytucji), pociąga za sobą istotne konsekwencje ustrojowe i procesowe, prowadząc do wadliwości czynności podejmowanych przez prezesów sądów powołanych lub działających na podstawie niekonstytucyjnych regulacji. Czynności dokonywane przez prezesów legitymujących się wadliwą podstawą powołania, dotknięte są, zdaniem Rady są czynnościami nie mającymi podstawy prawnej.
10. Mając na uwadze skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego zapadłych w sprawie o sygn. akt K 2/24 należy zauważyć, że część kandydatów może zostać pozbawionych możliwości uzyskania od prezesa sądu niewadliwej „informacji obejmującej dorobek orzeczniczy kandydata, w tym doniosłe społecznie lub precedensowe orzeczenia, i istotne informacje dotyczące kultury urzędowania, przede wszystkim ujawnione podczas wizytacji i lustracji”, o której mowa w art. 11a § 6 ustawy o KRS. Przeprowadzanie tego etapu postępowania obsady sędziowskiej części Krajowej Rady Sądownictwa byłoby w takiej kolejnym zagrożeniem dla równowagi władz – stąd konieczność sformułowania niniejszego wniosku w trybie art. 186 ust. 2 ustawy o KRS.
II
Uwagi ogólne
Zaskarżony przepis i kontekst normatywny
1. Art. 11b ustawy o KRS dodany został przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw – dalej w skrócie: ustawa z 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 17 stycznia 2018 r.
2. Ustawa z 8 grudnia 2017 r. wprowadziła nowy demokratyczny model wyboru sędziów członków Rady przez Sejm opierający się na prawie obywateli do ukształtowania bezpośrednio lub pośrednio składu wszystkich władz (art. 4 ust. 1 i 2 Konstytucji), w tym Krajowej Rady Sądownictwa i władzy sądowniczej, które to prawo obywateli realizowane jest przez funkcję kreacyjną Sejmu RP (art. 104 ust. 1 Konstytucji).
3. W uzasadnieniu do projektu ustawy z 8 grudnia 2017 r. wskazano, że „Przedstawiany projekt ustawy zmienia sposób wyboru członków Krajowej Rad Sądownictwa – organu odpowiedzialnego za stan sędziowski, poprzez przyznanie obywatelom, obok sędziów, prawa wyłaniania kandydatów na członków Rady. Podmiotami uprawnionymi do zgłoszenia kandydata na członka Rady będą: grupa co najmniej 2.000 obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli osiemnaście lat życia, mają pełną zdolność do czynności prawnych i korzystają z pełni praw publicznych, oraz grupa co najmniej 25 sędziów w stanie czynnym. Aprobata takiej regulacji spowoduje zwiększenie demokratycznej legitymacji członków Krajowej Rady Sądownictwa powoływanych z grona sędziów, wzmocni transparentność oraz umożliwi publiczną debatę nad kandydaturami (…) Reprezentatywność Krajowej Rady Sądownictwa i jej społeczna akceptacja to właściwości zapewniające realizację jednego z najważniejszych praw człowieka gwarantowanych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jakim jest prawo do sądu, realizowane przez bezstronny, niezawisły, niezależny i sprawiedliwy sąd”. (Projekt Prezydenta z 26 września 2017r. Sejm RP VIII Kadencji Druk nr 2002; https://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/984366E2B5A47089C12581D800339FDA/%24File/2002.pdf ).
4. Przywołane przez Radę wzorce kontroli nie były przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do zaskarżonych przepisów. Wymaga podkreślenia, iż przepisy ustawy o KRS dotyczące procesu wyboru członków Rady były już przedmiotem wniosku Rady skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego, który to w wyroku z 25 marca 2019 r. sygn. K 12/18 zgodność art. 9a ustawy o KRS z przywołanymi wzorcami konstytucyjnymi. „Trybunał dokonał oceny zgodności z powołanymi we wniosku wzorcami kontroli przepisów ustawy o KRS regulujących procedurę wyboru członków KRS spośród sędziów przez Sejm. Zgodnie z art. 9a ust. 1 ustawy o KRS, Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych piętnastu członków KRS na wspólną czteroletnią kadencję. Art. 11a, art. 11b, art. 11c, art. 11d i art. 11e ustawy o KRS regulują szczegóły procedury wyboru sędziów do KRS, kwalifikacje, jakie musi spełnić kandydat, oraz zagadnienie początku kadencji nowo wybranych członków KRS.” Wymienione przepisy ustawy o KRS, w tym skarżone art. 11a i 11b, znalazły się w petitum wniosku, jednakże nie podlegały merytorycznemu rozpoznaniu przez Trybunał - „postępowanie w sprawie konstytucyjności art. 11a, art. 11b, art. 11c, art. 11d i art. 11e ustawy o KRS Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072)) umorzył”. W ocenie Rady umorzenie z przyczyn formalnych, przy jednoczesnym uznaniu legitymacji Rady, upoważnia Radę do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego.
5. Krajowa Rada Sądownictwa nie kwestionuje – w perspektywie Konstytucji – legitymacji Sejmu do podejmowania czynności w celu dokonania wyboru sędziów członków Krajowej Rady Sądownictwa, a finalnie prawa dokonania wyboru przez Sejm sędziowskich członków KRS. Rada w pełni podziela stanowisko zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2019 r. sygn. K 12/18, iż art. 9a ustawy o KRS, stanowiący ustawową podstawę legitymacji Sejmu do wyboru sędziowskiej części Rady jest zgodny z art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 w związku z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 173 oraz z art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Rada nadto konsekwentnie zajmuje stanowisko, iż jedynie demokratyczny wybór bezpośredni przez Naród jako suwerena lub pośredni przez Sejm jako przedstawicieli Narodu jest zgodny z zasadą demokracji - art. 2 Konstytucji i zasadą suwerenności Narodu - art. 4 Konstytucji. Szczegółowo stanowisko Rady zostało przedstawione w uchwale nr 852/2024 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 11 października 2024 r. w przedmiocie przystąpienia do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie o sygnaturze akt Kp 2/24.
6. Określona w art. 11a-11d ustawy o KRS procedura wyboru sędziowskiej części Krajowej Rady Sądownictwa jest wieloetapowa. Zaskarżone normy prawne znajdują się w art. 11a i art. 11b ustawy o KRS, który reguluje tryb zgłaszania kandydatów na członków Rady oraz etap formalnej weryfikacji prawidłowości zgłoszenia i zebrania informacji o kandydatach przeprowadzany przez Marszałka Sejmu których treść jest następująca:
Art. 11a. [Zgłaszanie kandydatów na członków Rady]
1. Marszałek Sejmu, nie wcześniej niż na sto dwadzieścia i nie później niż na dziewięćdziesiąt dni przed upływem kadencji członków Rady wybranych spośród sędziów obwieszcza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" o rozpoczęciu procedury zgłaszania kandydatów na członków Rady.
2. Podmiotami uprawnionymi do zgłoszenia kandydata na członka Rady jest grupa co najmniej:
1)dwóch tysięcy obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli osiemnaście lat, mają pełną zdolność do czynności prawnych i korzystają z pełni praw publicznych;
2)dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem sędziów w stanie spoczynku.
3. Jedno zgłoszenie może dotyczyć wyłącznie jednego kandydata na członka Rady. Podmioty, o których mowa w ust. 2, mogą złożyć więcej niż jedno zgłoszenie.
4. Kandydata na członka Rady zgłasza się Marszałkowi Sejmu, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia, o którym mowa w ust. 1.
5. Zgłoszenie kandydata obejmuje informacje o kandydacie, pełnionych dotychczas funkcjach i działalności społecznej oraz innych istotnych zdarzeniach mających miejsce w trakcie pełnienia przez kandydata urzędu sędziego. Do zgłoszenia dołącza się zgodę sędziego na kandydowanie.
6. Marszałek Sejmu, w terminie trzech dni od dnia otrzymania zgłoszenia kandydata, zwraca się na piśmie do prezesa sądu właściwego dla zgłoszonego kandydata, a w przypadku gdy zgłoszenie dotyczy prezesa:
1)sądu rejonowego, sądu okręgowego albo wojskowego sądu garnizonowego - do prezesa sądu wyższej instancji,
2)sądu apelacyjnego, wojewódzkiego sądu administracyjnego albo wojskowego sądu okręgowego - do wiceprezesa albo zastępcy prezesa tego sądu
– z wnioskiem o sporządzenie i przekazanie, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wniosku, informacji obejmującej dorobek orzeczniczy kandydata, w tym doniosłe społecznie lub precedensowe orzeczenia, i istotne informacje dotyczące kultury urzędowania, przede wszystkim ujawnione podczas wizytacji i lustracji.
7. W przypadku, gdy informacja, o której mowa w ust. 6, nie zostanie sporządzona w terminie, o którym mowa w ust. 6, Marszałek Sejmu zwraca się na piśmie do kandydata na członka Rady o sporządzenie przez niego tej informacji, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wniosku Marszałka Sejmu. Kopię sporządzonej przez siebie informacji kandydat na członka Rady przekazuje, odpowiednio, prezesowi sądu właściwego dla zgłoszonego kandydata, prezesowi sądu wyższej instancji albo wiceprezesowi albo zastępcy prezesa sądu apelacyjnego, wojewódzkiego sądu administracyjnego albo wojskowego sądu okręgowego.
8. W przypadku niesporządzenia informacji, o której mowa w ust. 6, przez kandydata na członka Rady w terminie, o którym mowa w ust. 7, Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi oraz kandydatowi na członka Rady.
9. Informację, o której mowa w ust. 6, Marszałek Sejmu załącza do zgłoszenia kandydata.
Art. 11b. [Dokonanie zgłoszenia kandydata]
1. Zgłoszenia kandydata dokonuje na piśmie pełnomocnik. Pełnomocnikiem jest osoba wskazana w pisemnym oświadczeniu pierwszych piętnastu osób z wykazu.
2. Do zgłoszenia kandydata przez podmiot, o którym mowa w art. 11a ust. 2 pkt 1, załącza się wykaz obywateli popierających zgłoszenie, zawierający ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery ewidencyjne PESEL i własnoręcznie złożone podpisy.
3. W przypadku wątpliwości, co do prawidłowości złożenia wymaganej liczby podpisów Marszałek Sejmu, w terminie trzech dni od dnia otrzymania zgłoszenia, zwraca się na piśmie do Państwowej Komisji Wyborczej o stwierdzenie, czy złożono wymaganą liczbę podpisów.
4. Państwowa Komisja Wyborcza w postępowaniu stwierdza, czy złożono wymaganą liczbę podpisów w terminie czternastu dni od dnia otrzymania pisma Marszałka Sejmu.
5. Jeżeli po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w ust. 4, okaże się, że liczba prawidłowo złożonych podpisów przez obywateli popierających zgłoszenie jest mniejsza niż wymagana, Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi.
6. Postanowienie może być zaskarżone przez pełnomocnika do Sądu Najwyższego w terminie trzech dni od dnia doręczenia. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w terminie trzech dni w postępowaniu nieprocesowym, w składzie trzech sędziów. W wyniku rozpoznania skargi Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Od postanowienia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. W przypadku nierozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy w terminie trzech dni postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia jest wiążące.
7. Do zgłoszenia kandydata przez podmiot, o którym mowa w art. 11a ust. 2 pkt 2, załącza się wykaz sędziów popierających zgłoszenie, zawierający ich imiona, nazwiska, miejsca służbowe, numery ewidencyjne PESEL i własnoręcznie złożone podpisy.
8. Marszałek Sejmu, w terminie trzech dni od dnia otrzymania zgłoszenia kandydata przez podmiot, o którym mowa w art. 11a ust. 2 pkt 2, zwraca się na piśmie do Ministra Sprawiedliwości o potwierdzenie posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego. Minister Sprawiedliwości potwierdza posiadanie przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego w terminie trzech dni od dnia otrzymania pisma Marszałka Sejmu. Przepisy ust. 5 i 6 stosuje się odpowiednio.
9. Wzór zgłoszenia kandydata oraz wzory wykazu obywateli i wykazu sędziów popierających zgłoszenie kandydata na członka Rady ustala, w drodze zarządzenia, Marszałek Sejmu. Zarządzenie Marszałka Sejmu podlega obwieszczeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
7. Krajowa Rada Sądownictwa kwestionuje zgodność art. 11b ust. 8 w związku z art. 11b ust 5 i ust 6 ustawy o KRS z art. 45, art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji oraz art. 11b ust 5 i ust 6 ustawy o KRS z art. 45, art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji RP oraz art. 11a ust. 8 ustawy o KRS z art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, ar 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji RP. Wskazane przepisy regulują tryb potwierdzenia posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego oraz instytucję odmowy przyjęcia zgłoszenia kandydata przez Marszałka Sejmu, która eliminuje kandydata z konkursu do Krajowej Rady Sądownictwa.
8. W ocenie Rady uzależnienie możliwości ubiegania się przez kandydata – sędziego od arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości w zakresie potwierdzenie statusu przez sędziów kandydujących oraz sędziów popierających kandydaturę w obecnej od lat praktyce kwestionowania statusu sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z dnia z 8 grudnia 2017 r. jest niezgodne z zasadą dostępu do służby publicznej na równych zasadach.
9. Zaskarżone przepisy regulują dwa tryby udziału kandydatów w procedurze konkursowej na członka Krajowej Rady Sądownictwa tj. kandydatów legitymujących się poparciem minimum 25 sędziów oraz kandydatów legitymujących się poparciem minimum 2000 obywateli.
10. Ustawodawca zróżnicował etap formalnego sprawdzenia poprawności zgłoszenia, determinując go rodzajem uzyskanej przez kandydata legitymacji podmiotowej. W przypadku legitymacji sędziowskiej sprawdzenie warunków formalnych zgłoszenia polega na uzyskaniu przez Marszałka Sejmu potwierdzenia statusu sędziów potwierdzających zgłoszenie kandydata.
11. Sprawdzenie natomiast prawidłowości zgłoszenia kandydata przy poparciu obywatelskim wymaga przeprowadzenia czynności sprawdzających przez Państwową Komisję Wyborczą. W każdym zaś przypadku, niezależnie od rodzaju podmiotów popierających kandydata warunkiem formalnym poprawności zgłoszenia jest przekazanie Marszałkowi informacji o kandydacie, obejmującej dorobek orzeczniczy kandydata, w tym doniosłe społecznie lub precedensowe orzeczenia i istotne informacje dotyczące kultury urzędowania – w pierwszej kolejności przez Prezesa właściwego sądu, a w przypadku jego bezczynności przez samego kandydata.
12. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa określa warunki formalne zgłoszenia kandydata na członka Krajowej Rady Sądownictwa. Zgodnie z art. 11a ust. 5 ustawy o KRS zgłoszenie kandydata obejmuje informacje o kandydacie, pełnionych dotychczas funkcjach i działalności społecznej oraz innych istotnych zdarzeniach mających miejsce w trakcie pełnienia przez kandydata urzędu sędziego. Do zgłoszenia dołącza się zgodę sędziego na kandydowanie.
13. Stwierdzenie przez Marszałka Sejmu braków formalnych zgłoszenia prowadzi do odmowy przyjęcia zgłoszenia, która eliminuje kandydata z procedury konkursowej. Postanowienia Marszałka Sejmu w przedmiocie odmowy przyjęcia zgłoszenia nie podlega żadnej kontroli instancyjnej i sądowej.
14. Regulacja zawarta w art. 11b ust. 6 zdanie piąte została dodana w trakcie prac nad projektem w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka wraz ze zdaniem trzecim. Początkowo projektodawca – mimo bardzo krótkiego terminu pozostawionego Sądowi Najwyższemu na wydanie orzeczenia (3 dni) – nie przewidywał rygoru umorzenia postępowania i nadania tym samym postanowieniu Marszałka Sejmu o odmowie przyjęcia zgłoszenia waloru ostateczności. Pierwotne brzmienie projektu było bowiem wzorowane na art. 63 ust. 8 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (skarga na postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia wniosku obywateli o poddanie określonej sprawy pod referendum), a także art. 205 § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (skarga na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego), gdzie tego typu rozwiązania nie wprowadzono.
15. W opinii Biura Legislacyjnego kancelarii Senatu z dnia 11 grudnia 2017r. „Opinia do ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (druk nr 686)” wskazano, że „Abstrahując już od tego, czy czas pozostawiony Sądowi Najwyższemu na rozpoznanie skargi jest w tym przypadku odpowiedni (przywołany wyżej art. 63 ust. 8 wyznacza termin 30 dni), pozostaje podnieść, że przyjęcie, iż sam jego upływ czyni postanowienie Marszałka Sejmu wiążącym, może godzić w zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji). Zgodnie z tą zasadą, przepisy muszą tak kształtować prawa przyznawane obywatelom, by ich egzekwowanie nie było czysto iluzoryczne czy nadmiernie utrudnione. Ponadto trzeba też pamiętać, że organy władzy publicznej są obowiązane działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), zaś naruszenie tego obowiązku nie powinno rodzić skutków niekorzystnych dla obywateli. Jeżeli więc istnieją obawy, że termin z art. 11b ust. 6 nie będzie mógł być dochowany z powodu obiektywnych trudności, to ustawodawca – z uwagi na wspomniane standardy konstytucyjne – winien go raczej wydłużyć, a nie wprowadzać umorzenie postępowania odwoławczego z mocy prawa, którego skutkiem w istocie będzie wyeliminowanie określonej kandydatury”.
Zarzut naruszenia zasady publicznego dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach
(art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1 Konstytucji RP)
16. Artykuł 60 Konstytucji RP stanowi, że obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. Pojęcie „służby publicznej” rozumiane jest przez Trybunał Konstytucyjny szeroko, jako ogół stanowisk w organach władzy publicznej” swoim zakresem obejmujące sytuację osób pracujących we wszystkich instytucjach szeroko pojmowanej władzy publicznej” (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 kwietnia 2002 r., SK 18/01). Zaliczyć należy do nich osoby zatrudnione w urzędach i instytucjach państwowych w celu realizacji funkcji i zadań państwa jako organów władzy, sądownictwa, prokuratury, kontroli państwowej i różnych działów administracji państwowej, a także służby mundurowe (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 9 czerwca 1998 r., K 28/97, OTK 1998, Nr 4, poz. 50; 14 grudnia 1999 r., SK 14/98, OTK 1999, Nr 7, poz. 163; 10 kwietnia 2002 r., K 26/00, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 18; 21 grudnia 2004 r., SK 19/03, OTK-A 2004, Nr 11, poz. 118; 23 stycznia 2014 r., K 51/12, OTK-A 2014, Nr 1, poz. 4).
17. Przedmiotem ochrony jest w pierwszej kolejności aspekt formalny dostępu. Z art. 60 Konstytucji wynikają przede wszystkim standardy gwarantujące dostęp na jednakowych zasadach. (I NKRS 13/24, LEX nr 3775480 - wyrok z dnia 23 października 2024 r.)
18. Podstawowym celem art. 60 Konstytucji jest zapewnienie równości szans dla osób, podejmujących starania o pełnienie funkcji w służbie publicznej. Analizowany przepis z jednej strony wymaga od ustawodawcy ustanowienia regulacji materialnoprawnych, określających przejrzyste kryteria selekcji kandydatów i obsadzania poszczególnych stanowisk w służbie publicznej, a z drugiej strony nakazuje stworzenie odpowiednich gwarancji proceduralnych, zapewniających weryfikowalność decyzji w sprawie naboru do służby. Brak odpowiednich procedur kontrolnych i odwoławczych stanowić może istotną przeszkodę w stosowaniu przyjętych reguł, a tym samym naruszać będzie konstytucyjny wymóg traktowania starających się o dostęp do służby na jednakowych zasadach (por. w szczególności wyroki: z 9 czerwca 1998 r., sygn. K. 28/97, OTK ZU nr 4/1998, poz. 50, z 14 grudnia 1999 r., sygn. SK 14/98, OTK ZU nr 7/1999, poz. 163, z 8 kwietnia 2002 r., sygn. SK 18/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 16). Art. 60 Konstytucji stanowi źródło precyzyjnie określonych konstytucyjnych praw podmiotowych, które muszą być przestrzegane przez organy władzy publicznej.
19. Prawo dostępu do służby publicznej obejmuje nie tylko ubieganie się̨ o przyjęcie do służby w ogóle, ale również̇ ubieganie się̨ o określone stanowisko w obrębie tej służby (zob. wyroki TK z: 29 listopada 2007 r., SK 43/06, z 27 maja 2008 r., SK 57/06, i z 10 marca 2022 r., K 7/21). Kryteria o jakich mowa w art. 60, powinny obowiązywać́ zarówno osoby, które ubiegają̨ się̨ o przyjęcie do służby publicznej, jak i osoby, które w służbie tej pozostają̨. Gdyby bowiem przyjąć́, że do tych ostatnich osób art. 60 nie znajduje zastosowania, to należałoby dojść́ do wniosku, że prawo dostępu do służby publicznej ma charakter iluzoryczny. Tak szerokie rozumienie pojęcia dostępu do służby publicznej występuje w dotychczasowym orzecznictwie TK (M. Florczak-Wątor w: M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Komentarz, 2016, art. 60 Nb 40). Z orzecznictwa tego wynika, że prawo dostępu do służby publicznej obejmuje nie tylko sam moment wstąpienia do niej, ale również̇ ewentualne przekształcenie stosunku służbowego i zwolnienie ze służby (zob. np. wyroki TK z: 9 czerwca 1998 r., K 28/97, z 14 grudnia 1999 r., SK 14/98, z 10 kwietnia 2002 r., K 26/00, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 18; z 21 grudnia 2004 r., SK 19/03, 23 stycznia 2014 r., K 51/12).
20. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie wskazywał jednoznacznie, że wynikające z art. 60 Konstytucji prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach ma charakter gwarancji formalnej, jako że normy konstytucyjne, poza wymogiem obywatelstwa polskiego, nie określają przesłanek, jakie muszą być spełnione przez osoby ubiegające się o stanowisko w służbie publicznej. Dobrem chronionym przez art. 60 Konstytucji jest przejrzystość i jawność reguł stosowanych przy określaniu wymagań związanych z objęciem funkcji w służbie publicznej. W prawie gwarantowanym tym przepisem Konstytucji mieści się również weryfikowalność stosowanych kryteriów naboru do służby – władza publiczna uprawniona jest do ustalania szczególnych warunków dostępu do konkretnej służby, a więc selekcyjnego naboru do służby publicznej. Konieczne jest jednak stworzenie odpowiednich gwarancji praworządności decyzji dotyczących dostępu do służby publicznej, tak aby wykluczyć wszelką dowolność działania władzy publicznej” (zob. wyrok 27 maja 2008 r., sygn. SK 57/06, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 63). Pogląd ten stanowi rozwinięcie wcześniej wyrażanego przez Trybunał stanowiska, był powtarzany w kolejnych wyrokach TK i został zaaprobowany przez naukę prawa (zob. np. M. Florczak-Wątor, uwagi do art. 60 [w:] M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Komentarz. Warszawa 2016, Nb 2).
21. Art. 60 Konstytucji, gwarantując każdemu obywatelowi, korzystającemu z pełni praw publicznych, prawo ubiegania się o przyjęcie do służby publicznej, nie wyraża jednakże gwarancji, że każda osoba posiadająca obywatelstwo polskie oraz pełnię praw publicznych zostanie przyjęta do służby publicznej. Ustawodawca uprawniony jest bowiem do sformułowania dodatkowych warunków, uzależniając od ich spełnienia uzyskanie określonych stanowisk w służbie publicznej z uwzględnieniem jej rodzaju oraz istoty (wyroki TK z: 14 grudnia 1999 r., sygn. SK 14/98, OTK ZU Nr 7/1999, poz. 163 oraz 8 kwietnia 2002 r., sygn. SK 18/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 16). Realizacja wskazanych wyżej gwarancji formalnych nie jest możliwa bez ustanowienia przez ustawodawcę odpowiednich regulacji materialnoprawnych, określających przejrzyste kryteria doboru kandydatów do służby publicznej oraz kryteria ich selekcji, a także zasady obsadzania poszczególnych stanowisk w służbie publicznej.
22. W kontekście niniejszej sprawy szczególne znaczenie nabiera kryterium dostępu „na jednakowych zasadach”, które koresponduje z wyrażoną w art. 32 Konstytucji zasadą równości (zob. wyroki SK 14/98 oraz SK 18/01). Jak zauważył Trybunał w wyroku z 23 stycznia 2014 r. o sygn. K 51/12 (OTK ZU nr 1/A/2014, poz. 4) „[w] konstytucyjnym nakazie stosowania «jednakowych zasad» należy rozróżnić dwa aspekty: podmiotowy i przedmiotowy. W pierwszym aspekcie z powyższego nakazu wynika dyrektywa stosowania takich samych zasad selekcji wobec wszystkich osób, pod jednym warunkiem, że są objęte gwarantowanym w art. 60 prawem równego dostępu, spełniając określone przesłanki pozytywne i nie są spod działania gwarancji wyłączone na skutek spełniania pewnych przesłanek negatywnych. (…) W aspekcie przedmiotowym nakaz stosowania «jednakowych zasad» sprowadza się do dyrektywy równego traktowania kandydatów ubiegających się o takie same stanowisko (funkcję) w służbie publicznej”. Wskazany pogląd stanowił aprobujące przywołanie stanowiska nauki prawa przez Trybunał (zob. W. Sokolewicz, uwaga nr 12 do art. 60, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. IV, red. L. Garlicki, Warszawa 2005, s. 7-8).
23. Zasady dostępu do służby publicznej muszą mieć́ charakter obiektywny, tak by umożliwiały ubieganie się̨ o przyjęcie do tej służby rożnym kandydatom zgodnie z zasadami równości szans, bez jakichkolwiek dyskryminacji i nieuzasadnionych ograniczeń́. Szczegółowe kryteria i warunki naboru do konkretnej służby publicznej nie mogą̨ być́ ustalane w sposób dowolny i arbitralny, podobnie jak kryteria awansu albo zwolnienia ze służby (M. Florczak- Wątor w: M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Komentarz, 2016, art. 60 Nb 46 oraz wyrok TK z 21 grudnia 2004 r., SK 19/03).
24. Do służby publicznej w rozumieniu art. 60 Konstytucji konsekwentnie zalicza się sędziów (zob. wyroki TK z: 29 listopada.2007 r., SK 43/06, z 27 maja 2008 r., SK 57 /06, z 19 kwietnia 2011 r., K 19/08, z 7 maja 2013 r., SK 11/11, OTK-A 2013, Nr 4, poz. 40). Szczególna ranga oraz rola sądów w zakresie realizacji konstytucyjnych wolności i praw wymaga, aby przedstawione wyżej zasady konstytucyjne były respektowane w sposób szczególnie skrupulatny przy obsadzaniu stanowisk sędziowskich.
25. Procedura konkursowa o dostęp do służby publicznej, w tym zwłaszcza procedura konkursowa, w której kandydatami są sędziowie, a dotyczy ona obsadzania składu konstytucyjnego organu państwa, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, której zadaniem jest stanie na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów musi spełniać standardy wynikające z art. 60 Konstytucji tj. posiadać jasne, obiektywne i transparentne kryteria z zapewnieniem skutecznej ochrony sądowej.
26. W powyższym kontekście zaskarżone przepisy naruszają prawo dostępu kandydatów na członków Krajowej Rady Sądownictwa na równych zasadach. (prawa dostępu do służby publicznej). Zaskarżone przepisy determinują bowiem możliwości udziału w konkursie od decyzji organu władzy wykonawczej, co w sytuacji faktycznej mającej miejsce od wielu lat prowadzić do faktycznego wykluczenia części kandydatów, którym obecna obca rządząca, w tym także Minister Sprawiedliwości odmawia statusu sędziego. Model weryfikacji w procedurze konkursowej kandydatów na członka Krajowej Rady Sądownictwa służyć ma jedynie sprawdzeniu spełnienia warunków formalnych. Instrumentalne wykorzystanie zaskarżonych przepis do podważania statusu ustrojowego kandydujących sędziów przesądza o tym, że zaskarżony przepis zawiera normy które w jaskrawy sposób naruszają prawo dostępu do służby publicznej na równych zasadach.
Zarzut naruszenia zasady prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
(art. 45 Konstytucji RP)
27. Prawo do sądu przedstawione w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP rozumiane jest powszechnie jako osobiste publiczne prawo podmiotowe, a zarazem podstawowy środek ochrony konstytucyjnych wolności i praw (tak P. Tuleja, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (red. P. Tuleja), Lex 2021, art. 45). Jest ono instrumentem umożliwiającym wykonywanie innych praw i wolności konstytucyjnych, nadto ma byt samoistny i podlega ochronie niezależnie od naruszenia innych praw podmiotowych (tak A. Wróbel, Glosa do trzech wyroków Trybunału Konstytucyjnego, PS 2000, Nr 1, s. 208). Stanowi także zasadę prawa konstytucyjnego i w tym sensie jest dyrektywą tworzenia prawa i dyrektywą interpretacyjną. Jest to prawo niezbywalne (nie można skutecznie się go zrzec) i powszechne (przysługuje każdemu podmiotowi prawa prywatnego).
28. Zazwyczaj w orzecznictwie oraz w doktrynie wskazuje się na trzy elementy łącznie tworzące prawo do sądu: prawo dostępu do sądu; prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawności, sprawiedliwości i jawności; prawo do orzeczenia sądowego wydanego przez niezależny sąd, po bezstronnym i obiektywnym rozpoznaniu sprawy (wyrok TK z 9.6.1998 r., K 28/97, OTK ZU 1998, Nr 4, poz. 50. Por. także wyr. TK z 24.2.2003 r., K 28/02, OTK-A 2003, Nr 2, poz. 13; wyr. TK z 4.11.2010 r., K 19/06, OTK-A 2010, Nr 9, poz. 96; tak P. Sarnecki, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (red. L. Garlicki, M. Zubik), t. II, Warszawa 2016, art. 45).
29. Według utrwalonego stanowiska TK „w państwie prawnym prawo do sądu nie może być rozumiane jedynie formalnie jako dostępność drogi sądowej w ogóle, lecz i materialnie, jako możliwość prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej” (uchwała TK z 25.1.1995 r., W 14/94, OTK 1995, cz. I, poz. 19; wyrok TK z 10.7.2000 r., SK 12/99, OTK 2000, Nr 5, poz. 143). Prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy łączy się ściśle z zasadą sprawiedliwości proceduralnej z art. 2 Konstytucji RP. Ustawa zasadnicza wymienia tylko dwa elementy proceduralne konieczne do prawidłowej realizacji prawa do sądu: jawne rozpatrzenie sprawy, bez nieuzasadnionej zwłoki. Wymóg jawności odnosi się do wszystkich stadiów postępowania sądowego, poza tajną naradą sędziów poprzedzającą orzekanie. Jawność stanowi dodatkową gwarancję bezstronnego działania sądu. Szczególne znaczenie ma przy tym jawność sądowej rozprawy.
30. Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki składa się przede wszystkim z dwóch uprawnień. Po pierwsze, prawo domagania się od sądu prowadzenia postępowania nie dłużej, niż tego wymaga wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto prawo to wymaga, by ustawodawca wprowadził takie instytucje prawne, które umożliwiają uczestnikom postępowania sięganie do efektywnych instrumentów proceduralnych przyspieszających postępowanie. Jednym z nich jest skarga na przewlekłość postępowania sądowego.
31. Celem postępowania sądowego jest sprawiedliwe rozstrzygnięcie sprawy, niezależnie od tego, czy sprawa ma charakter sporny, czy też niesporny. Sąd nie może powstrzymać się od orzekania, ani uchylić od rozstrzygnięcia, wskazując na niemożność ustalenia stanu faktycznego, dokonania ocen istotnych elementów sprawy czy niemożność dokonania wykładni prawa, przeszkody natury organizacyjnej. Istotą obowiązków sądu jest bowiem sprawowanie wymiaru sprawiedliwości czyli prowadzenie i rozstrzyganie spraw. Prawo do otrzymania orzeczenia nie zostaje naruszone, gdy wydanie orzeczenia rozstrzygającego merytorycznie istotę spotu jest niedopuszczalne lub gdy powstaną przeszkody proceduralne uniemożliwiające jego wydanie, a sąd wydaje rozstrzygnięcie formalne: o zwrocie, odrzuceniu, przekazaniu według właściwości.
32. Konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego jest realizowane przez zasady szybkości i efektywności prowadzenia postępowania cywilnego (art. 6 § 1 kpc i art. 6 § 1 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc), a także z przewidzianej ustawowo możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki). Efektywność postępowania należy do podstawowych założeń postępowania sądowego i stanowi konieczny warunek rzetelnego procesu (tak wyrok SA w Szczecinie z 08.01.2016 r., I ACa 339/15, Legalis).
33. Zgodnie z art. 6 § 1 kpc, sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Innymi słowy priorytetem, wartością nadrzędną jest sprawiedliwe rozstrzygnięcie sprawy, a nie pośpieszne dążenie do jak najszybszego uzyskania rozstrzygnięcia wbrew zasadzie sprawiedliwości. Jednocześnie również same strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie fakty i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko (art. 6 § 2 kpc). Sprawność przebiegu postępowania zależy więc także od sumienności i rzetelności działania samych uczestników postępowania. Zapewnienie efektywności postępowania wymaga pogodzenia podstawowego celu procesu, jakim jest wydanie sprawiedliwego orzeczenia, z postulatem rozpatrzenia sprawy jak najszybciej, a na pewno bez nieuzasadnionej zwłoki.
34. Skoro zasada szybkości postępowania nie ma nadrzędnego znaczenia wobec dążenia do prawidłowego rozstrzygnięcia i ustalenia prawdy, to związek między szybkością postępowania i koniecznością należytego wyjaśnienia sprawy musi jednak uwzględniać, że podstawowym celem procesu cywilnego nie jest zastąpienie stron przez sąd w wyjaśnieniu sprawy, ale zapewnienie im takich gwarancji procesowych, które umożliwią uczciwe i rzetelne wyjaśnienie sprawy. Na sądzie ciąży powinność przeciwdziałania przewlekłości postępowania. Oznacza to konieczność takiego zorganizowania postępowania, aby toczyło się ono sprawnie i w miarę możliwości zakończyło na pierwszym posiedzeniu. Wynika z tego, iż na sądzie ciążą dwojakiego rodzaju powinności: po pierwsze, sprawne zorganizowanie toczącego się postępowania (z wykorzystaniem dostępnych środków procesowych), po drugie sprawne przeprowadzenie postępowania. Sąd powinien przeciwdziałać zachowaniu stron lub uczestników postępowania zmierzających do przewlekania procesu i eliminować zbędne działania, a zarazem nie odraczać pochopnie sprawy oraz nie wyznaczać zbyt długich przerw między posiedzeniami. Jak zauważa się w piśmiennictwie, postępowanie przewlekłe to takie, które toczy się dłużej, niż jest to konieczne do rozpoznania danej kategorii spraw, z uwzględnieniem wszelkich towarzyszących okoliczności, w szczególności: charakteru sprawy czy też stopnia jej skomplikowania. Sprawność postępowania musi być zrealizowana na każdym jego etapie. W przypadku naruszenia zasady szybkości postępowania, strona może wnieść skargę na jego przewlekłość ze wskazaniem konkretnych zaszłości przewlekłości, co stanowi zarazem gwarancję strony co do oceny i możliwości obrony swoich praw.
35. Odnosząc powyższe ogólne uwagi do treści art. 11a ust. 8 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, który stanowi, iż: „W przypadku niesporządzenia informacji, o której mowa w ust. 6, przez kandydata na członka Rady w terminie, o którym mowa w ust. 7, Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi oraz kandydatowi na członka Rady.” oraz do treści art. 11b ust 8 „W przypadku niesporządzenia informacji, o której mowa w ust. 6, przez kandydata na członka Rady w terminie, o którym mowa w ust. 7, Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi oraz kandydatowi na członka Rady”, należy zauważyć, że kandydat na członka Rady de facto nie ma realnego prawa do rozpatrzenia odwołania od postanowienia Marszalka przez sąd. Wbrew oczywistej treści art. 45 ust. 1 Konstytucji i wynikającej z niej nadrzędnej zasady prawa do sądu w razie wydania przez Marszalka Sejmu postanowienia w trybie art. 11a ust. 8 ustawy o KRS kandydatowi na członka Rady nie przysługuje żaden środek ochrony prawnej.
36. Skoro jednym z fundamentalnych założeń demokratycznego państwa prawnego jest zasada dostępu obywateli do sądu w celu umożliwienia im ochrony ich interesów przed niezawisłym organem, to regulacja prawna zawężająca ową zasadę nie odpowiadałaby ani charakterowi, ani celowi ustroju Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok TK K 3/91, K14/96). Regulacji takiej nie uzasadnia również rola ustrojowa Krajowej Rady Sądownictwa, która przewiduje obowiązek współpracy w pracach na rzecz Rady przedstawicieli wszystkich władz: wykonawczej, ustawodawczej, sądowniczej (art. 187 ust. 1 Konstytucji) w celu realizowania zadań i obowiązków opisanych w art. 186 ust. 1 i 2 Konstytucji.
37. Dlatego kandydaci na członka Rady nie powinni być w toku postępowania wyboru członków Rady pozbawiani prawa do sądu poprzez całkowite pozbawienie dostępności drogi sądowej i prawa uruchomienia procedury przed sądem. Przeciwnie - wybory kandydatów na członków Rady powinny być w pełni zgodne z konstytucyjnymi dyrektywami, zasadami i standardami. Skoro prawo do sądu ma samoistny byt i podlega ochronie niezależnie od naruszenia innych praw i wolności, jest dyrektywą tworzenia prawa i dyrektywą interpretacyjną (wyrok SK 12/99), to treść art. 11a ust. 8 i art. 11b ust. 8 kwestionowanej ustawy o KRS powinna być oceniona krytycznie jako niezgodna z dyrektywą tworzenia prawa wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji, o co Krajowa Rada Sądownictwa wnosi.
38. Zwraca uwagę, że rozwiązania z art. 11a ust. 8 oraz art. 11b ust. 8 są niekonsekwentne w porównaniu do treści art. 11b ust. 6 ustawy o KRS, który w razie wydania przez Marszalka Sejmu niekorzystnego dla kandydata postanowienia kreuje uprawnienie do złożenia środka odwoławczego. Nie istnieje jednak racjonalne uzasadnienie do różnicowania uprawnień między kandydatami, którzy uzyskają od Marszalka Sejmu negatywne postanowienia w trybie z art. 11a ust. 8, 11b ust. 8 albo z art. 11b ust. 6.
39. Przepis art. 11b ust. 6 ustawy o KRS stanowi: „Postanowienie może być zaskarżone przez pełnomocnika do Sądu Najwyższego w terminie trzech dni od dnia doręczenia. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w terminie trzech dni w postępowaniu nieprocesowym, w składzie trzech sędziów. W wyniku rozpoznania skargi Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Od postanowienia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. W przypadku nierozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy w terminie trzech dni postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia jest wiążące.”.
40. Niewątpliwie z treści art. 11b ust. 6 zdania 1 wynika, że ustawodawca przyznał kandydatowi na członka KRS prawo dostępu do sądu tj. prawo uruchomienia procedury odwoławczej przed sądem, co pozostaje w formalnej zgodzie z zasadą z art. 45 ust. 1 Konstytucji, ale nie realizuje jej w pełni. Pamiętać bowiem należy, że zgodnie z tym co już wskazano powyżej, na konstytucyjne prawo do sądu składają się trzy elementy: a. prawo dostępu do sądu – wszczęcia postępowania, b. prawo do odpowiedniego uksztaltowania procedury, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, c. prawo do uzyskania orzeczenia sądowego – rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.
41. Zgodnie z art. 11b ust. 6 zd. 1 kandydat na członka Rady może złożyć skargę na postanowienie Marszalka Sejmu, co spowoduje wszczęcie postępowania przed Sądem Najwyższym. Konstrukcja całego art. 11b ust 6 rozumianego zbiorczo pozbawia jednak kandydata na członka Rady pozostałych elementów prawa do sądu. Formalna możliwość wszczęcia postępowania sądowego bez możliwości uczestniczenia w sprawiedliwym i jawnym postępowaniu oraz bez możliwości uzyskania rozstrzygnięcia sprawy przez sąd jest tylko częściową realizacją prawa do sądu przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji i daje tylko pozór wypełniania konstytucyjnych zasad, podczas gdy w rzeczywistości jest rażąco sprzeczna z dyrektywą z art. 45 ust. 1.
42. Zgodnie z art. 11 b ust. 6 zd. 2 postępowanie powinno być prowadzone z zastosowaniem przepisów o postępowaniu nieprocesowym z Kodeksu postępowania cywilnego (art. 506 – 525, art. 13 § 2 kpc). Co do zasady przepisy regulujące tryb postępowania nieprocesowego cywilnego objęte są domniemaniem zgodności z Konstytucją, w tym domniemaniem spełniania standardu sprawiedliwego i jawnego postępowania sądowego.
43. Odesłanie do postępowania nieprocesowego in concreto oznacza między innymi konieczność zastosowania art. 514 § 1 kpc, który stanowi iż „rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie.”. Żaden przepis ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, w tym art. 11b nie zawiera wskazania, że sprzeciw kandydata na członka KRS od postanowienia Marszalka Sejmu powinien być rozpoznany na rozprawie. A zatem zgodnie z art. 11b ust. 6 ustawy o KRS w zw. z art. 514 § 1 kpc sprzeciw może zostać rozpoznany na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron.
44. Takie uksztaltowanie procedury nie zapewnia możliwości bycia wysłuchanym ustnie, przedstawienia osobiście swoich racji, osobistego udziału w czynnościach dowodowych. Oczywistym jest, że co do zasady rozpoznanie sprawy w postępowaniu cywilnym procesowym lub nieprocesowym może realizować standard wewnętrznej jawności postępowania, szczególnie z uwzględnieniem instytucji wysłuchania na piśmie (przykładowo art. 2162, 2261, 514 § 1 kpc). Jednak zastrzeżony w art. 11b ust. 6 zdanie 5 termin trzech dni na rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów wzbudza istotną wątpliwość o realną możliwość przeprowadzenia tego rodzaju wysłuchania pisemnego.
45. Szczególnie zwraca tu uwagę sytuacja procesowa Marszałka Sejmu, który po wydaniu postanowienia ma obowiązek doręczyć pełnomocnikowi kandydata postanowienie z uzasadnieniem. Marszałek nie ma żadnej gwarancji proceduralnej, że będzie mógł odnieść się do twierdzeń i zarzutów zawartych w sprzeciwie. Zgodnie bowiem z treścią art. 5112 § 1 kpc w zw. z art. 11b ust. 6 ustawy o KRS wniesienie odpowiedzi na skargę odbywa się na zarządzenie przewodniczącego; podobnie wysłuchanie uczestników, zażądanie od nich oświadczeń na piśmie odbywa się fakultatywnie (art. 514 § 1 kpc w zw. z art. 11b ust. 6 ustawy o KRS). Tym samym Marszalek Sejmu nie tylko nie będzie mógł uzupełnić twierdzeń, zarzutów i dowodów przedstawionych w uzasadnieniu, ale wysoce wątpliwym jest, czy będzie miał realną możliwość udzielenia sądowi jakichkolwiek wyjaśnień, chociażby o faktach o charakterze porządkowym, organizacyjnym.
46. Skoro postępowanie sądowe nie umożliwia stronom przedstawienia swych racji, a sądowi wyjaśnienia istotnych okoliczności spornych, to warunki tak ukształtowanego postępowania nie są zgodne ze standardem sprawiedliwej procedury sądowej z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
47. Z treści art. 11b ust. 6 zd. 5 i zakreślonego przez ustawodawcę terminu 3 dni na rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy wynika, że ustawodawca narzuca Sądowi Najwyższemu szczególny pośpiech dla rozpoznania skargi kandydata. Trudno dopatrzeć się uzasadnienia dla tak zakreślonych ram czasowych. Podobne terminy znane są w postępowaniu cywilnym. Analogiczny termin 3 dni ustawodawca przewiduje dla rozpoznania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności (art. 7811 kpc), który jest rozpoznawany przez sąd w składzie jednego sędziego i ma bardzo ograniczony zakres przesłanek podlegających badaniu. Nieco dłuższy – tygodniowy termin ustawodawca zastrzegł sądom na rozpoznanie skargi na czynności komornika (art. 7672 § 1 kpc), wniosku o udzielenie zabezpieczenia (art. 737 kpc). Niewątpliwie szybkość postępowania przed sądami jest pożądaną wartością. Wzmacnia ona ochronę prawną. Często jej brak niweczy cel postępowania. Podane przykłady podobnych krótkich terminów na rozpoznanie spraw sądowych dotyczą jednak spraw nieporównanie prostszych zarówno organizacyjnie (skład jednoosobowy jest łatwiej zebrać na posiedzenie i naradę niż skład trzyosobowy), jak i pod względem złożoności stosowanego prawa materialnego.
48. Ocena konkretnych rozwiązań ustawowych z punktu widzenia sprawiedliwości proceduralnej powinna uwzględniać charakter spraw rozpoznawanych w danym postępowaniu (wyrok TK SK 5/02). Specyfika postępowania w przedmiocie wyboru kandydata na członka państwowego organu konstytucyjnego, ustrojowa rola Rady uzasadnia uznanie, że szybkość postępowania skargowego nie może być celem samym w sobie, ani celem jedynym. Celem postępowania odwoławczego powinno być zapewnienie wszystkich wymienianych powyżej aspektów prawa do sądu, w tym prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy, nadto zapewnienie wszystkim kandydatom uczciwych warunków konkursu, równego dostępu do służby publicznej, ukształtowanie składu Rady w sposób jawny i uczciwy.
49. Przepis art. 11b ust. 6 zd. 5 ustawy o KRS przewiduje, że w przypadku nierozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy w terminie trzech dni postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia jest wiążące.
50. Ustawodawca w ten sposób wprowadził unikalne, nieznane innym aktom prawnym rozwiązanie wiążące brak rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w zakreślonym terminie ze skutkiem w postaci całkowitej następczej zbędności funkcjonalnej rozstrzygnięcia, przeszkody procesowej do rozstrzygnięcia sprawy w warunkach istnienia skargi uprawnionego podmiotu (równoznacznej z uprawnionym żądaniem rozstrzygnięcia skargi) i braku złożenia oświadczenia woli o cofnięciu skargi (art. 512 kpc).
51. Jednocześnie ustawodawca pozostawia poza treścią regulacji przyczyny nieistnienia rozstrzygnięcia. Niezależnie zatem od charakteru przyczyn (czy dojdzie do przeszkód natury organizacyjnej, zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej, okoliczności odmowy sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sąd), podmiotu którego dotyczą (Marszałka Sejmu, kandydata) okoliczności te są całkowicie irrelewantne dla ziszczenia się skutku. Ustawodawca limituje zatem prawo uczestników postępowania do uzyskania rozstrzygnięcia sądowego do krótkiego okresu trzech dni. Po upływie tego terminu prawo do wyroku nie może zostać zrealizowane, wygasa bez możliwości jego reaktywowania. Zwraca uwagę, że podobnie ustawodawca limituje prawo sądu do sprawowania wymiaru sprawiedliwości – po upływie terminu trzech dni, sąd utraci możliwość rozstrzygnięcia sprawy.
52. Przytoczone powyżej terminy zastrzeżone do rozpoznania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, skargi na czynności komornika, ustanowienie zabezpieczenia nie mają takiego charakteru. W razie ich upływu i nie rozstrzygnięcia sprawy sąd nadal ma prawo i obowiązek wydać orzeczenie kończące, a stronom w dalszym ciągu przysługuje prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Stan zawisłości sprawy przez odpowiednio długi czas (3 dni) został zatem uznany przez ustawodawcę w art. 11b ust. 6 zd. 5 za ujemną przesłankę procesową. Konstrukcja taka jest całkowicie sprzeczna z regulacjami przeciwdziałającym przewlekłości postępowania, które nakierowane są na zmotywowanie sądu do rozstrzygnięcia sprawy, a nie konstatacji, że po upływie określonego czasu orzeczenie jest zbędne.
53. Połączenie krótkiego ustawowego terminu do rozpoznania sprawy ze skutkiem braku możliwości rozpoznania sprawy po jego upływie jest rozwiązaniem karykaturalnym, które wypacza istotę prawa do sądu i do wyroku sądowego.
54. Reasumując, podkreślić należy, że zagwarantowanie prawa do wszczęcia postępowania sądowego z art. 11b ust. 6 jest tylko jednym z trzech desygnatów prawa do sądu. Brak zapewnienia możliwości uzyskania sprawiedliwego rozpoznania sprawy oznacza, że kandydat na członka Rady nie ma prawa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej. Nadto brak zapewnienia możliwości uzyskania rozstrzygnięcia sprawy oznacza, że kandydat na członka Rady nie ma prawa do uzyskania orzeczenia sądowego kończącego postępowanie.
55. Z tych względów Krajowa Rada Sądownictwa wnosi o stwierdzenie, że art. 11b ust. 6 jest sprzeczny z art. 45 ust. Konstytucji.
Zarzut naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego
(art. 2 Konstytucji RP)
56. Krajowa Rada Sądownictwa podnosi naruszenie wzorca wynikającego z treści art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego w aspekcie naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak też naruszenia zasady prawidłowej legislacji. Zarzuty te odnoszą się zarówno do rozwiązania przewidzianego w art. 11a ust.8 ustawy o KRS, nie przewidującego odwołania od postanowienia Marszalka Sejmu o odmowie przyjęcia zgłoszenia, jak również konstrukcji przewidzianych w art. 11b ust. 5 i 6 ustawy o KRS oraz w art. 11b ust.8 w zw. z ust. 5 i 6 ustawy o KRS, w świetle których skargę na postanowienie Marszałka Sejmu o odmowie przyjęcia zgłoszenia Sąd Najwyższy rozpoznaje w terminie 3 dni, a w przypadku nierozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy w terminie 3 dni postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia jest wiążące.
57. W odniesieniu do przepisu art. 11b ust. 8 ustawy o KRS, Rada podnosi także naruszenie zasady zakazu nadmiernej ingerencji, określającej relację między władzą wykonawczą a władzą ustawodawczą oraz władzą wykonawczą a władzą sądowniczą.
58. Zasadzie demokratycznego państwa prawnego podporządkowany jest ustrój Rzeczypospolitej oraz interpretacja przepisów dotyczących aparatu państwowego i sposobu jego działania (L. Garlicki Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Warszawa 2017, s 99).
59. Jak wskazuje S. Wronkowska, „państwo prawne” jest zbiorczą nazwą dla nieokreślonego a priori zbioru reguł odnoszących się do instytucji władzy publicznej (demokratycznie wybranego parlamentu, niezawisłych sądów, rozdzielonych i zrównoważonych „władz”) i zasad ich działania (legalność zwykła i konstytucyjna); wymaga ono, by podstawą struktur i funkcjonowania władzy publicznej było prawo, ujęte w koherentnym systemie, stanowione zgodnie z demokratycznymi procedurami oraz respektujące wartości demokratyczne, z godnością i wolnością jednostki jako wartościami najwyższymi (por. S. Wronkowska, Zarys koncepcji..., s. 65–76). Realizacja przez ustawodawcę zawartego w art. 187 ust 4 Konstytucji, upoważnienia do uregulowania w drodze ustawy sposobu wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa, odbywać się musi z poszanowaniem fundamentalnych zasad konstytucyjnych, w tym także dekodowanych z art.2 Konstytucji.
60. Krajowa Rada Sądownictwa podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 23 września 2025 r. w sprawie o sygn. akt P 3/25, zgodnie z którym „z art. 2 Konstytucji wynika, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W orzecznictwie Trybunału z art. 2 Konstytucji rekonstruuje się zasady drugiego i trzeciego stopnia, które nie znajdują literalnego odzwierciedlenia w tekście Konstytucji (zob. wyrok TK z 31 stycznia 2005 r., sygn. P 9/04, OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 9). Klauzula art. 2 Konstytucji ma charakter wielopiętrowy, a na jej treść składają się liczne zasady, które expressis verbis nie zostały ujęte w Konstytucji, ale wynikają z istoty i aksjologii demokratycznego państwa prawnego (zob. wyrok TK z 4 stycznia 2000 r., sygn. K 18/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 1). Należy do nich zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zasada ta wyznacza ramy działania organów władzy publicznej (zob. wyrok TK z 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 165). Wynika z niej konieczność zapewnienia bezpieczeństwa prawnego, czyli zwłaszcza przewidywalności działań organów władzy publicznej (zob. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. P 3/00, OTK ZU nr 5/2000, poz. 138). Obowiązkiem władz publicznych jest stworzenie stanu pewności prawa, a więc zespołu cech przysługujących prawu, które gwarantują jednostce bezpieczeństwo prawne i umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działania organów państwa oraz znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może spowodować (zob. wyroki TK z: 19 listopada 2008 r., sygn. Kp 2/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 157 oraz 20 stycznia 2009 r., sygn. P 40/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 4 i wyrok z 20 kwietnia 2020 r., sygn. U 2/20, OTK ZU A/2020, poz. 61)”.
61. Kwestionowany przepis art. 11a ust. 8 ustawy o KRS, przewidujący wydanie przez Marszałka Sejmu postanowienia o odmowie przyjęcia zgłoszenia kandydata z powodu nie sporządzenia informacji obejmującej dorobek orzeczniczy kandydata jest pozbawiony ochrony prawnej, nie podlega żadnej kontroli sądowej, instancyjnej. Taka sytuacja narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Kwestionowane rozwiązanie stwarza możliwość eliminacji kandydata z procedury wyboru na członka Krajowej Rady Sądownictwa na wstępnym, stricte formalnym etapie procedury wyboru sędziego, udaremniając podmiotom uprawnionym (grupie co najmniej 2.000 obywateli, grupie co najmniej 25 sędziów) skuteczne zgłoszenie tego kandydata Sejmowi.
62. Zdaniem Rady również przepisy zawarte w treści art. 11b ust. 5 i 6 ustawy o KRS oraz w art. 11b ust .8 w zw. z ust. 5 i 6 ustawy o KRS naruszają, wywodzoną z art.2 Konstytucji, zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.
63. Należy poddać krytyce rozwiązanie, w którym istnieje możliwość eliminacji kandydata z procedury wyboru na członka Rady, jeszcze na etapie poprzedzającym zwrócenie się przez Marszałka Sejmu do klubów poselskich, w sytuacji gdy Sąd Najwyższy w terminie 3 dni nie rozpozna skargi na odmowę przyjęcia zgłoszenia, co ma ten skutek, że postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia staje się wiążące. Kwestionowana konstrukcja prawna ma miejsce zarówno gdy zgłoszenie kandydata następuje przez grupę obywateli jak i grupę sędziów. Mimo, iż formalnie przewidziana jest możliwość ochrony prawnej w postaci odwołania od postanowienia Marszałka Sejmu, to w istocie ma ona charakter iluzoryczny, nie zapewniający skutecznej ochrony prawnej, w sytuacji gdy ustala się na rozpoznanie skargi bardzo krótki termin 3 dni, w powiązaniu z rygorem umorzenia postępowania przed Sądem Najwyższym z mocy prawa w razie nie dochowania tego 3-dniowego terminu, co skutkuje wiążącym charakterem postanowienia Marszałka Sejmu odmawiającego przyjęcie zgłoszenia.
64. W ocenie Rady przedmiotowe rozwiązanie w sposób rażący narusza art. 2 Konstytucji poprzez wprowadzenie sankcji w postaci umorzenia postępowania przed Sądem Najwyższym. Podkreślić przy tym należy, że Rada dostrzega, że obowiązujące przepisy przewidują nawet krótsze aniżeli 3 dni terminy na rozpoznanie sprawy (np. art. 111 Kodeksu wyborczego), to jednak analiza obowiązujących przepisów uzasadnia twierdzenie, że o ile przepisy przewidują skutek w postaci umorzenia postępowania z mocy prawa, to ma to miejsce jako konsekwencja określonych zdarzeń, okoliczności faktycznych sprawy czy zachowania (zaniechania) strony postępowania, a nie okoliczności leżących po stronie Sądu, jego bezczynności, zaniechania lub nawet zaistnienia okoliczności, na które Sąd wpływu nie ma. Ta ostatnia okoliczność może mieć miejsce w sytuacji złożenia skargi na postanowienie Marszałka Sejmu do Sądu Najwyższego w dniu bezpośrednio poprzedzającym okres dni wolnych od pracy, w efekcie czego przedłożenie skargi do rozpoznania wyznaczonemu składowi 3 sędziów będzie miało miejsce już po upływie 3 dni od daty jej wpływu do Sądu Najwyższego, co wyklucza możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy.
65. Rada – w odniesieniu do kwestionowanych przepisów – podnosi także naruszenie , dekodowanej z art. 2 Konstytucji, zasady poprawnej legislacji, w aspekcie określoności przepisów prawa.
66. Powołanie sędziego stanowi wyłączną i niewzruszalną prerogatywę Prezydenta PR, ale przy istotnym i aktywnym udziale Krajowej Rady Sądownictwa, bez wniosku której Prezydent nie ma możliwości powołania sędziego. Szczególne kompetencje oraz usytuowanie Krajowej Rady Sądownictwa w Konstytucji wymaga aby procedura wyboru jej członków była realizowana według jasnych, transparentnych i przejrzystych reguł.
67. Zasada demokratycznego państwa prawnego zawiera w sobie zasadę prawidłowej (przyzwoitej) legislacji, która nakazuje, aby przepisy formułowane były w sposób poprawny, jasny i precyzyjny, zwłaszcza wówczas, gdy dotyczą praw i wolności jednostki (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2000 r., K 7/99, OTK 2000, nr 1, poz. 2. 9, 21 marca 2001 r., sygn. K 24/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 51; 12 września 2005 r., sygn. SK 13/05, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 91; 21 lutego 2006 r., sygn. K 1/05 OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 18; 9 października 2007 r., sygn. SK 70/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 103; 18 marca 2010 r., sygn. K 8/08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 23, z 29.05.2012 r., SK 17/09, OTK-A 2012, nr 5, poz. 53.). Stanowiący rozwinięcie i uzupełnienie tej zasady przepis art. 187 ust. 4 Konstytucji RP stanowi wymóg zupełności regulacji ustawowej nie tylko ustroju, zakresu działania i trybu pracy Krajowej Rady Sądownictwa, ale także sposobu wyboru jej członków. Nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji jest funkcjonalnie związany z zasadami pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania do państwa i prawa. Poza aspektami proceduralnymi, zasady przyzwoitej legislacji obejmują również wymaganie należytej określoności przepisów, które powinny być formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny (wyrok z 21 kwietnia 2009 r., K 50/07).
68. „Zasady rzetelnej legislacji tworzą zbiór niejednorodny, a przy tym niezamknięty. Są wśród nich m.in. reguły wskazujące, jak dokonywać zmian w systemie prawa, by były one najmniej zaskakujące i uciążliwe dla zainteresowanych, jak muszą być ukształtowane rozstrzygnięcia legislacyjne, by nie miały charakteru pozornego, oraz reguły wskazujące, jakie warunki muszą spełniać przepisy prawne, by uznać je za zadowalająco precyzyjne i jasne. W każdym przypadku dotyczą one jednak, jak powiedziano, jakości regulacji lub stopnia staranności podmiotu tworzącego akt. Ich respektowanie sprzyja osiąganiu takich wartości jak pewność prawa, jego spójność, funkcjonalność, przejrzystość, komunikatywność, natomiast ich naruszenie osiągnięcie tych pożądanych cech – w skrajnych przypadkach – uniemożliwia”. (wyrok TK w sprawie K 21/11 z 6.11.2012 r. OTK 10A/2012 poz. 19)
69. Z zasady państwa prawnego wynika obowiązek poprawnej legislacji w zakresie dotyczącym kompetencji organów państwa, realizujących prawem określone funkcje, a przez to ustrojowa poprawność w zakresie zasad organizacji państwa w poszczególnych płaszczyznach jego aktywności. (…) Starannej realizacji dyrektyw wynikających z zasad przyzwoitej legislacji należy wymagać od ustawodawcy zwykłego zwłaszcza przy reglamentacji prawnej tych sfer, które zostały uznane za szczególnie newralgiczne przez samego ustrojodawcę (wyroki z: 7 stycznia 2004 r., K 14/03 i 21 kwietnia 2009 r., K 50/07).
70. Dla oceny zgodności sformułowania określonego przepisu prawa z wymaganiami poprawnej legislacji istotne są trzy założenia: każdy przepis ograniczający konstytucyjne wolności lub prawa winien być sformułowany w sposób pozwalający jednoznacznie ustalić, kto i w jakiej sytuacji podlega ograniczeniom, przepis ten powinien być na tyle precyzyjny, aby zapewniona była jego jednolita wykładnia i stosowanie oraz powinien być tak ujęty, aby zakres jego zastosowania obejmował tylko te sytuacje, w których działający racjonalnie ustawodawca istotnie zamierzał wprowadzić regulację ograniczającą korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw (wyroki z: 21 marca 2001 r., K 24/00, 30 października 2001 r., K 33/00, 22 maja 2002 r., K 6/02, 24 lutego 2003 r., K 28/02, 29 października 2003 r., K 53/02, 11 maja 2004 r., K 4/03, 15 lutego 2005 r., K 48/04, 17 maja 2005 r., P6/04, 17 maja 2006 r., K 33/05 i 18 kwietnia 2011 r., K 4/09).
71. Przepisy art. 11a ust. 8 ustawy o KRS, art. 11b ust. 8 w zw. z ust.5 i ust. 6 ustawy o KRS oraz art. 11b ust. 5 i ust. 6 ustawy o KRS nie spełniają wymienionych założeń, wobec braku (art. 11a ust. 8) lub iluzorycznego charakteru (art. 11b ust. 8 w zw. z ust. 5 i ust. 6 ustawy o KRS oraz art. 11b ust. 5 i ust. 6 ustawy o KRS) przepisów zapewniających skuteczną ochronę prawną w sytuacji odmowy przyjęcia przez Marszałka Sejmu zgłoszenia kandydata na członka KRS.
72. Nie czyni zadość zasadzie poprawnej legislacji treść art.11b ust.8 ustawy o KRS, który nakłada na Marszałka Sejmu obowiązek zwrócenia się do Ministra Sprawiedliwości o potwierdzenie posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego. Nieprecyzyjność, niejasność i niezupełność tego przepisu wyraża się brakiem unormowania konsekwencji ewentualnego zaniechania realizacji przez Ministra Sprawiedliwości obowiązku potwierdzenie posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego albo nawet braku możliwości dopełnienia przedmiotowego obowiązku w terminie 3 dni z przyczyn obiektywnych, niezależnych od Ministra Sprawiedliwości (znaczna ilość kandydatów, znaczna ilość sędziów zgłaszających kandydata, zwrócenie się przez Marszałka Sejmu w okresie bezpośrednio poprzedzającym dni wolne od pracy).
73. Rada zwraca także uwagę, że przepis art. 11b ust. 8 w zw. ust. 5 ustawy o KRS nie zawiera rozwiązania co do toku postępowania Marszałka Sejmu w razie bezskutecznego upływu terminu do potwierdzenia posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego.
74. Rada podnosi, że brak precyzyjnych, jasnych przepisów zapewniających możliwość skutecznej ochrony prawnej wobec rozstrzygnięcia Marszałka Sejmu, przynajmniej na płaszczyźnie teoretycznej, czyni możliwym wykluczenie ze skutecznego ubiegania się sędziego o wybór przez Sejm na członka Krajowej Rady Sądownictwa.
75. Wywodzona z art. 2 Konstytucji RP zasada zakazu nadmiernej ingerencji, określana też jako zasada proporcjonalności, ma na celu nie tylko ochronę konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw jednostek, lecz także obejmuje relację między władzami publicznymi. (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 25 maja 1998 r., sygn. U 19/97, OTK ZU nr 4/1998, poz. 47; 4 maja 2004 r., sygn. K 40/02, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 38).
76. Rada podnosi, że konstrukcja zawarta w art. 11b ust. 8 ustawy o KRS, odnosząca się do zgłoszenia kandydata na członka Krajowej Rady Sądownictwa przez grupę co najmniej 25 sędziów, przewidująca udział Ministra Sprawiedliwości w przedmiotowej procedurze stanowi nadmierną ingerencję władzy wykonawczej w funkcjonowanie władzy sądowniczej oraz władzy ustawodawczej.
77. Rozwiązanie przewidziane w art. 11b ust. 8 ustawy o KRS nakłada na Marszałka Sejmu obowiązek zwrócenia się do Ministra Sprawiedliwości o potwierdzenie posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego w terminie 3 dni. Ewentualne zanegowanie przez Ministra Sprawiedliwości posiadania przez sędziego tego statusu skutkować będzie odmową przyjęcia zgłoszenia, co w powiązaniu z faktem – jak już wyżej wyjaśniono – iluzoryczności ochrony prawnej w postaci zaskarżenia do Sądu Najwyższego, prowadzić będzie do wyeliminowania kandydata z procedury wyboru, uniemożliwiając Sejmowi dokonanie wyboru z uwzględnienie także tego kandydata, co do którego Minister Sprawiedliwości w sposób nieuprawniony zanegował status sędziego. Sytuacja taka stanowi zatem o nadmiernej ingerencji władzy wykonawczej w funkcjonowanie władzy ustawodawczej.
78. Kwestionowany przepis narusza także zasadę nadmiernej ingerencji władzy wykonawczej we władzę sądowniczą jeśli zważyć, że Minister Sprawiedliwości nie sprawuje nadzoru administracyjnego nad Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym i sądami administracyjnymi i brak jest podstawy prawnej do tego by Minister Sprawiedliwości potwierdzał status sędziego Sądu Najwyższego, sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego czy sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
79. Kwestionowane przepisy nie spełniają wymogów prawidłowej legislacji oraz naruszają zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę zakazu nadmiernej ingerencji – jako niezgodne z art. 2 Konstytucji – powinny zostać usunięte z krajowego porządku prawnego.
Naruszenie – zasady równoważenia się władz
(art. 10 Konstytucji RP)
80. Z zakazem nadmiernej ingerencji (art. 2 Konstytucji RP) określającym relację między władzą wykonawczą a władzą sądowniczą, władzą wykonawczą a władzą ustawodawczą ściśle związana jest zasada podziału i równowagi władzy (art. 10 Konstytucji RP) przywołana przez Radę jako wzorzec kontroli. Zasada te była wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa Trybunału, również w kontekście pozycji władzy sądowniczej (zob. wyroki TK z: 14 kwietnia 1999 r., sygn. K 8/99, OTK ZU nr 30 3/1999, poz. 41; 18 lutego 2004 r., sygn. K 12/03, OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 8; 9 listopada 2005 r., sygn. Kp 2/05, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 114; 19 lipca 2005 r., sygn. K 28/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 81; 29 listopada 2005 r., sygn. P 16/04, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 119; 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3; 27 marca 2013 r., sygn. K 27/12, OTK ZU nr 3/A/2013, poz. 29; 7 listopada 2013 r., sygn. K 31/12, OTK ZU nr 8/A/2013, poz. 121, z 14 października 2015 r., sygn. Kp 1/15, OTK-A 2015, nr 9, poz. 147).
81. Krajowa Rada Sądownictwa akceptuje przyjęte w orzecznictwie Trybunału rozumienie podziału władz jako oznaczającego, że każdej z trzech władz powinny przypadać kompetencje materialnie odpowiadające ich istocie, a co więcej - każda z trzech władz powinna zachowywać pewne minimum wyłączności kompetencyjnej stanowiącej o zachowaniu tej istoty; formuła zaś „równoważenie się” władz oznacza oddziaływanie władz na siebie i wzajemne uzupełnianie ich funkcji. W konsekwencji każda z władz powinna dysponować takimi instrumentami, które pozwalają jej hamować działania władz pozostałych (formuła checks and balances) (zob. wyrok z 18 lutego 2004 r., sygn. K 12/03). Korelatem równoważenia się władz jest wymóg ich współdziałania, o którym mowa w preambule do Konstytucji – poszczególne władze są zobowiązane do współpracy w celu zapewnienia rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych (TK w wyroku z 14 października 2015 r., sygn. Kp 1/15, OTK-A 2015, nr 9, poz. 147).
82. W odniesieniu do władzy ustawodawczej i wykonawczej występuje przenikanie się kompetencji władz, której wyrazem przykładowo jest proces stanowienia prawa, kompetencje prawodawcze władzy wykonawczej. Przenikanie to wynika jednakże wprost z regulacji konstytucyjnej, w zakresie określonym w Konstytucji dotyczy również funkcji kreacyjnej przynależnej władzy ustawodawczej na podstawie art. 4 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 104 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo wyboru piastunów i członków organów konstytucyjnych przysługuje władzy ustawodawczej, o ile Konstytucja wprost nie zastrzega tego wyboru w określonej części najwyższemu przedstawicielowi władzy wykonawczej – Prezydentowi RP (np. art. 227 ust. 5 Konstytucji RP) bądź nie przewiduje obowiązku współdziałania władz (np. art. 227 ust. 3 Konstytucji RP).
83. W tym kontekście należy oceniać rolę Ministra Sprawiedliwości w procesie wyboru sędziów – członków Krajowej Rady Sądownictwa przez Sejm. Z założenia określona w art. 11b ust. 8 ustawy o KRS rola Ministra Sprawiedliwości powinna mieć charakter techniczny, nie może powodować obstrukcji procesu wyboru członków Rady, jak również nie może skutkować wyłączeniem określonych kandydatów z postępowania. Suma uprawnień władczych Ministra Sprawiedliwości jako przedstawiciela władzy wykonawczej nie może przekroczyć masy krytycznej, prowadzić do zachwiania równowagi władz.
84. Zgodnie z art. 179 Konstytucji RP sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony, tym samym to akt powołania przez Prezydenta stanowi o posiadaniu przez osoby popierające zgłoszenie kandydata do Rady statusu sędziego. Minister Sprawiedliwości nie jest zatem organem władnym decydować kto jest, a kto nie jest sędzią. Kompetencja do potwierdzenia statusu może prowadzić do dominacji władzy wykonawczej w osobie Ministra Sprawiedliwości w procesie wyboru członków Rady, tym bardziej, iż to właśnie Minister Sprawiedliwości był organem inicjującym dwukrotnie wprowadzenie dodatkowego kryterium weryfikacji podmiotów uprawnionych do kandydowania w ustawach o zmianie ustawy o KRS. Te dodatkowe kryteria weryfikacji, sprzeczne z wzorcami konstytucyjnymi, sprowadzały się do eliminacji z procesu wyboru kandydatów spośród sędziów, którzy zostali powołani na urząd sędziego począwszy od 2018 r.
85. Podkreślić należy, iż władza wykonawcza nie sprawuje nadzoru administracyjnego nad Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym i sądami administracyjnymi. Uprawnienie Ministra Sprawiedliwości określone w art. 11b ust. 8 ustawy o KRS należy zatem oceniać również jako nieuprawnioną ingerencję w wymienione organy władzy sądowniczej.
86. Z powyższych przyczyn udział Ministra Sprawiedliwości w procesie wyboru sędziów w skład Krajowej Rady Sądownictwa należy oceniać, w zakresie w jakim władza wykonawcza może zahamować proces wyborczy i wyeliminować część kandydatów do Rady, jako nadmierną ingerencję w jądro kompetencyjne władzy ustawodawczej, a tym samym zaskarżony przepis narusza zasadę równoważenia się władz – art. 10 Konstytucji RP.
Konkluzja
87. Mając na względzie powyższe Krajowa Rada Sądownictwa wnosi o:
a) stwierdzenie, że art. 11b ust. 8 w związku z art. 11b ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186 – dalej jako „ustawa o KRS”) jest niezgodny art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, art. 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji,
b) stwierdzenie, że art. 11b ust. 5 i ust 6 ustawy o KRS jest niezgodny art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, ar 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji RP,
c) stwierdzenie, że art. 11a ust. 8 ustawy o KRS jest niezgodny art. 60 w zw. z art. 31 ust 3 i art. 32 ust 1, ar 45 oraz z art. 2 i art. 10 Konstytucji RP.
Uzasadnienie wniosku o zabezpieczenie
1. W postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym przywołane przepisy dotyczące zabezpieczenia roszczeń. Krajowa Rada Sądownictwa jako wnioskodawca uprawniona jest do złożenia wniosku o zabezpieczenie (art. 732 k.p.c.). Przepis procedury cywilnej – art. 7301 § 1 i 2 w zw. z art. 732 i art. 755 § 1 k.p.c., dotyczące zabezpieczenia na podstawie przywołanego odesłania znajdują zastosowanie do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Uprawnienie do zastosowania zabezpieczenia przez Trybunał Konstytucyjny stanowi utrwaloną linię orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, m.in. postanowieniem z 30 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. akt K 34/15 Trybunał stwierdził dopuszczalność zabezpieczenia w sprawach na wniosek grupy posłów, czy w sprawach inicjowanych skargami konstytucyjnymi. Wielokrotnie stosowane było również zabezpieczenie w sprawach zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosków Krajowej Rady Sądownictwa.
2. Podkreślenia wymaga fakt, iż zabezpieczenie udzielane przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie z wniosku podmiotu uprawnionego wymienionego w art. 191 ust. 1 pkt 1–5 Konstytucji RP zastępuje zabezpieczenie w sprawach ze skargi indywidualnej podmiotu określonego w art. 79 Konstytucji RP. Jest to szczególnie istotne w sprawach, w których nie jest dopuszczalna droga sądowa, której wyczerpanie warunkuje prawo wniesienia skargi to Trybunału Konstytucyjnego, w tym w sprawach, w których brak drogi sądowej jest przedmiotem zarzutu braku zgodności aktu prawnego ze wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 45 Konstytucji RP. Wskazana sytuacja zachodzi również w odniesieniu do przedmiotowego wniosku Krajowej Rady Sądownictwa.
3. Celem zabezpieczenia w niniejszej sprawie nie jest „zawieszenie” obowiązywania zaskarżonych przepisów do czasu wydania odnośnego orzeczenia, lecz zakazanie przez upoważnione organy wykonywania kompetencji w trybie i na zasadach przewidzianych w zaskarżonych przepisach do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny o ich hierarchicznej zgodności (konstytucyjności). Udzielenie zabezpieczenia nie oznacza „zawieszenia” ustawy ani zamrożenia jej obowiązywania, a jedynie do wykonywania kompetencji z niej wynikających dla określonych podmiotów – w niniejszej sprawie w przypadku Sejmu będącego z mocy ustawy uczestnikiem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
4. Konieczność wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego wynikła z faktu, iż w uchwalanych dwukrotnie w 2024 i 2026 roku tożsamym w przyjętych mechanizmach ustawach, zmieniających ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa w zakresie wyboru sędziów, większość parlamentarna wprowadzała rozwiązania dyskryminujące sędziów, którzy zostali powołani pierwszy i kolejny raz na urząd sędziego począwszy od 2018 roku. W wyroku z dnia 20 listopada 2025 r. sygn. akt Kp 2/24 Trybunał Konstytucyjny akcentował, iż „proponowane przez ustawodawcę zmiany koncentrują się wokół pozbawienia części sędziów biernego prawa wyborczego w procedurze wyłaniania członków Krajowej Rady Sądownictwa. Uzasadnieniem działania prawodawcy miał być brak przymiotu niezawisłości i bezstronności sędziów powołanych przez Prezydenta wskutek wniosku KRS ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a ustawy o KRS. Należy jednakże stwierdzić, że materialnoprawne przepisy kontrolowanej ustawy w żadnym punkcie nie mają na celu deklarowanej przez projektodawców naprawy statusu Krajowej Rady Sądownictwa. Trybunał zważył, że celem zaproponowanych przez ustawodawcę zmian legislacyjnych, zakwestionowanych przez Wnioskodawcę, pozostaje zanegowanie statusu Krajowej Rady Sądownictwa jako konstytucyjnego organu oraz podważenie prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania sędziów poprzez uznanie ich ex officio i a priori za niespełniających kryterium niezależności i bezstronności”. W konsekwencji Trybunał stwierdził, iż „wprowadzenie dodatkowego kryterium weryfikacji podmiotów uprawnionych do kandydowania. Jest zatem wprost sprzeczna z art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 Konstytucji, jak również godzi w zakres prerogatywy Prezydenta określonej w art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, podważając apriorycznie status sędziego i nadaną mu na czas nieokreślony inwestyturę”.
5. Trybunał w uzasadnieniu wskazał, iż „rozpoznanie zarzutów materialnoprawnych i stwierdzenie niekonstytucyjności poszczególnych regulacji kontrolowanej ustawy (pkt 1–3 tenoru) oznacza, że prawodawca regulując ewentualnie w przyszłości kwestie związane z trybem wyboru sędziów do KRS, powinien powstrzymać się od powielania rozwiązań normatywnych uznanych niniejszym wyrokiem za naruszające standard konstytucyjny”. Ustawodawca zignorował to zapatrywanie prawne Trybunału, uchwalając w 2026 r. kolejną ustawę zawierającą tożsame mechanizmy wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa wprowadzające dodatkowe kryteria weryfikacji podmiotów uprawnionych do kandydowania. Ustawa ta w trybie art. 122 ust. 5 Konstytucji RP została z umotywowanym wnioskiem przekazana przez Prezydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia, przy czym podstawą odmowy podpisania ustawy były tożsame naruszenia wzorców konstytucyjnych. Rada podkreśla, iż na etapie prac legislacyjnych w Sejmie i w Senacie procedowany projekt ustawy z uwagi na tożsamość wprowadzanych unormowań określany był mianem plagiatu.
6. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie Kp 2/24 nie został opublikowany przez podległą Prezesowi Rady Ministrów administrację. Zapatrywania prawne Trybunału zakazujące dyskryminacji części sędziów w procesie wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa zostały zlekceważone w procesie legislacyjnym przy uchwaleniu w 2026 roku kolejnej ustawy zmieniającej ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa. Minister Sprawiedliwości w kolejnych wydawanych rozporządzeniach zmieniających Regulamin urzędowania sądów powszechnych wprowadzał przepisy jawnie dyskryminujące sędziów powołanych na urząd począwszy od 2018 r. Przepisy te jako sprzeczne z szeregiem wzorców konstytucyjnych zostały zakwestionowane w kolejnych wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt. U 1/24, z dnia 6 marca 2025 r. sygn. akt U 16/24, z dnia 12 listopada 2025 r. sygn. akt U 4/25. Wyroki te nie zostały opublikowane, w oparciu o nieistniejące przepisy podporządkowani Ministrowi Sprawiedliwości prezesi sądów dyskryminują sędziów, tworzą m.in. tzw. getta orzecznicze, odsuwając sędziów od konkretnych sprawy, w tym spraw karnych dotyczących polityków opozycji. Minister Sprawiedliwości przeprowadził z naruszeniem przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych zmiany kadry zarządzającej sądami, odwołując, z pogwałceniem również normy konstytucyjnej, prezesów sądów. Wszystkie te działania dyskryminowały sędziów powołanych na urząd począwszy od 2018 roku, czy tylko uczestniczących w procedurze wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa w lata 2018 i 2022. Okoliczności tej jednoznacznie wskazują, iż zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, iż mechanizm z art. 11b ust. 8 ustawy o KRS potwierdzania przez Ministra Sprawiedliwości posiadania przez osoby popierające zgłoszenie kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa statusu sędziego, zostanie wykorzystany do wyeliminowania z procesu wyborów członków Rady kandydatów będących sędziami powołanymi na urząd począwszy od 2018 roku, czy też z innym powodów nieodpowiadających władzy politycznej. Utrzymujący się stan bezprawie uzasadnia tym samym wystąpienie z wnioskiem o zabezpieczenie.
7. Odpowiednio stosowany art. 755 § 1 k.p.c. daje Trybunałowi Konstytucyjnemu kompetencje do zabezpieczenia wniosku w taki sposób, „jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni”. Ponadto w zaistniałej sytuacji spełniony został warunek udzielenia zabezpieczenia, określony w art. 7301 § 2 5 k.p.c. tzn. „brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia”, w sytuacji, w której dojdzie do wprowadzenia przez Ministra Sprawiedliwości dodatkowego kryterium weryfikacji podmiotów uprawnionych do kandydowania, w następstwie eliminacji sędziów nieodpowiadających władzy wykonawczej, w sposób nieodwracalny zakłócony zostanie demokratyczny proces wyboru członków Rady.
8. Wnioskowany sposób zabezpieczenia jest stosowny do opisanych okoliczności, zobowiązanie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i jego organów, w tym Marszałka Sejmu do zakazania Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej i jego organom dokonywania jakichkolwiek czynności faktycznych lub prawnych związanych z wyborem sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie zakwestionowanych we wniosku Rady przepisów, do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w niniejszej sprawie – pod rygorem nieskuteczności dokonanych wbrew zakazowi czynności niewątpliwie zapobiegnie zakłóceniom demokratycznego procesu wyboru sędziów w skład Krajowej Rady Sądownictwa, arbitralnemu wykluczeniu sędziów przez przedstawiciela władzy wykonawczej – Ministra Sprawiedliwości.
9. Mając powyższe na względzie Krajowa Rada Sądownictwa wnosi jak w sentencji.