Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 25 września 2026 r. w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (UD 358)

OPINIA
KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA
z dnia 25 września 2026 r.

w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (UD 358)

Krajowa Rada Sądownictwa, po zapoznaniu się z przedstawionym jej rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, przedstawionym przy piśmie Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 2026 r. (znak: DL-IV.460.8.2026), stwierdza, że projekt ten, stanowiący wykonanie m.in. wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5 czerwca 2023 r. C-204/21, co do zasady ocenić należy pozytywnie.
Krajowa Rada Sądownictwa zgłasza jednakże następujące uwagi do projektu:
1. Zniesienie sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych i sądów dyscyplinarnych przy wojskowych sądach okręgowych oraz wprowadzenie zasady losowania składów rozpoznających sprawy dyscyplinarne spośród sędziów sądów apelacyjnych i sędziów delegowanych do tych sądów oraz spośród sędziów sądów wojskowych uznać należy za słuszne. Taka zasada obowiązuje obecnie w sądownictwie administracyjnym, przy czym w losowaniu uwzględniani są wyłącznie sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 48 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i sprawdza się w praktyce. Zdaniem Rady zasadnym byłoby jednak uzupełnienie projektowanego art. 111 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (mającego zastosowanie także do sądów wojskowych) o wskazanie organu przeprowadzającego losowanie. W sądach administracyjnych takim organem jest kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego, analogiczne rozwiązanie można byłoby wprowadzić także w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych.
2. Włączenie organów samorządu sędziowskiego do procesu powołania Rzecznika Dyscyplinarnego Sądów Powszechnych i Rzecznika Dyscyplinarnego Sądów Wojskowych uznać należy za słuszne, choć nadal powoływać go będzie Minister Sprawiedliwości, będący organem władzy wykonawczej i posiadający dodatkowo uprawnienie do powołania rzecznika dyscyplinarnego do konkretnej sprawy. Zmiana prowadzić będzie jednak do ograniczenia swobody wyboru kandydata do pełnienia tej funkcji poprzez wskazanie sędziów, spośród których Minister Sprawiedliwości może powołać Rzecznika Dyscyplinarnego Sądów Powszechnych (lub Wojskowych). Przekazanie prawa do 
powołania zastępców rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądach apelacyjnych i okręgowych zgromadzeniom ogólnym jest natomiast rozwiązaniem pozytywnym, uwzględniającym zasadę podziału władz.
Krajowa Rada Sądownictwa poddaje natomiast pod rozwagę zmianę organu wybierającego rzecznika dyscyplinarnego w sądach administracyjnych i Sądzie Najwyższym i przyznanie takiego uprawnienia Zgromadzeniu Ogólnemu Naczelnego Sądu Administracyjnego i Zgromadzeniu Ogólnemu Sądu Najwyższego. W obecnym stanie prawnym rzecznika dyscyplinarnego i jego zastępcę wybierają kolegia tych sądów. Dla spójności systemu przekazanie tego uprawnienia Zgromadzeniom wydaje się być zasadne.
3. W projekcie ustawy przewidziano, że z dniem jej wejścia w życie wygasają kadencje Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Wojskowych, Zastępców Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Wojskowych, zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach apelacyjnych oraz zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach okręgowych. Uzasadnienie projektu co do przerwania kadencji rzeczników nie wskazuje na powody takiego rozwiązania. O ile przy zniesieniu sądów dyscyplinarnych, wygaśnięcie kadencji prezesów i sędziów tych sądów jest uzasadnione ich likwidacją, o tyle (poza procedurą powołania) nie przewidziano w projekcie zmian dotyczących rzeczników (w tym zakresu ich działania). Przerwanie kadencji (dodatkowo przy krótkim vacatio legis) może budzić wątpliwości konstytucyjne.

Kompletna wersja elektroniczna powyższego dokumentu jest dostępna w formacie PDF
WP.420.75.2026